L’òme que faguèt sautar la banca

Qual èra

Charles Deville Wells (1841–1922) èra un engenhaire e un escroc de mestièr que reculhissiá d’argent d’investidors per d’invencions qu’existissián pas. En julhet de 1891 arribèt a Monte Carlo amb £4 000 d’aquel argent. En cinc jorns faguèt sautar la banca, es a dire que vuidèt la resèrva d’argent d’una taula, mantun còp, e se’n anèt amb environ £40 000 segon el, mantun milion de liuras d’uèi.

La rotleta de Monte-Carlo

Çò que faguèt vertadièrament

Disiá qu’aviá un sistèma infalible e diguèt pas jamai qual èra. Los testimònis vegèron pas cap de motiu evident dins son jòc, e cap de raconte fisable dona pas de metòde; la martingalaestrategiaMartingalaProgression que dobla lo pari aprèp cada pèrda. Vei la seccion Estrategia per çò que fa e çò que fa pas.Legís tot → que se ligan sovent a son nom es una supausicion. Aquò compta pas gaire: totes los sistèmas sul tapísmaterialTapísLa grasilha de paris estampada sus la taula. Tanben: taula, tapís verd, drap.Legís tot → an la meteissa valor esperadamatematicasValor esperadaLo resultat mejan per pari sul long tèrme. −1/37 de la mesa per cada pari european estandard.Legís tot →, doncas, faguèsse çò que faguèsse, lo resultat foguèt una longa seria d’astre. La probabilitatmatematicasProbabilitatLa possibilitat d’un resultat, de 0 a 1 o de 0% a 100%. Un nombre: 1/37 = 2,70%.Legís tot → d’una seria d’astre tan longa coma la siá es pichona per un jogaire sol e granda pels milièrs que passan dins un casino en una sason. Qualqu’un deviá èsser Wells. Foguèt Wells.

La cançon

«The Man Who Broke the Bank at Monte Carlo» (1892) de Fred Gilbert, cantada per Charles Coborn, foguèt un succès enòrme dins los music-halls de Londres e passèt en America. Son narrator se passeja pel bolevard amb un aire independent, e dempuèi l’expression «far sautar la banca» vòl dire un ganh espectacular. La cançon parla pas de la segonda visita.

La segonda visita e aprèp

Wells tornèt aquela davalada e ganhèt encara, puèi tornèt pèrdre una part de l’argent pendent una visita a l’ivèrn de 1891–92. Despensèt fòrça per un iòt de luxe, lo Palais Royale, amb l’argent dels investidors; arribèt pas jamai a Monte Carlo. A la fin de 1892 la polícia francesa l’arrestèt al Havre, e en març de 1893 un tribunal de Londres lo condemnèt a uèch ans de trabalhs forçats per escrocariá. Foguèt liberat en 1899, n’agèt tres ans de mai en 1906 per una autra escrocariá e, cap a 1911, menèt a París una falsa banca que prometiá 1% per jorn, çò que lo mandèt dins una preson francesa. Moriguèt a Londres en 1922. Lo casino, qu’aviá pagat £40 000 en 1891 e n’aviá recebut mai en publicitat, ne tirèt fòrça profièch.

Perqué l’istòria compta

Es lo cas mai clar d’un sistèma que «fonciona» e puèi pas mai. Lo sistèma faguèt pas res ni l’un còp ni l’autre; l’astre venguèt e se’n anèt, coma o dison las paginas sus la variànciamatematicasVariànciaUna mesura de l’espandiment dels resultats a l’entorn de la valor esperada. Nauta pel plen, bassa pels paris a egalitat de mesa.Legís tot →. Lo casino perdèt una setmana e ganhèt una legenda. Cada sistèma vendut dempuèi a un Wells dins sos testimoniatges, e cadun a una segonda visita que lo testimoniatge ditz pas.

Questions