L’istòria de la rotleta
L’istòria de la rotleta passa per una experiéncia de fisica que capitèt pas, una sala de jòc de París, dos fraires dins una vila d’aigas alemanda, e lo casino que faguèt d’una sola casèla verda l’estandard europèu.

Abans lo cilindre
- 1654
Pascal e Fermat: lo problèma de las partidas; la valor esperada.
Valor esperada a la rotleta - 1655Una ròda sens tòca
Blaise Pascal, en cercant una maquina de movement perpetual, bastís una ròda viranta plan equilibrada. La maquina capita pas; la ròda demòra coma un aparelh quasi sens fregament e aparentament aleatòri.
Blaise Pascal: la legenda del cilindre de rotleta - 1657
Huygens publica lo primièr tractat sus l’esperança matematica.
- 1713
Jakob Bernoulli, Ars Conjectandi: la lei dels grands nombres.
Convergéncia a long tèrme: la lei dels grands nombres a la rotleta - annadas 1740Roly-poly e E.O.
Las salas de jòc angleses fan virar de ròdas amb de casèlas paras e imparas. Los jòcs son enebits mantun còp, çò que buta de variantas cap al Continent.
Qual inventèt la rotleta? L’origina de la rotleta - 1754
d’Alembert publica lo sofisme que mai tard portarà son nom coma sistèma.
Estrategia D’Alembert a la rotleta - 1758
La Nòva França (Quebèc) defend los dats, l’hoca, lo faraon e la «rotleta»: una de las primièras atestacions del nom per un jòc d’argent.
- annadas 1760
«Martingale» dintra dins los diccionaris franceses coma argòt del jòc.
Estrategia de la martingala a la rotleta
Lo jòc
- 1796París, Palais-Royal
Lo roman La Roulette de Jaques Lablée descriu un cilindre amb doas casèlas per la casa, 0 e 00, dins una sala de jòc del Palais-Royal. Es la descripcion completa mai anciana del jòc modèrne.
La rotleta dins la literatura - annadas 1800
Los cilindres americans apondon una casèla de l’agla: tres nombres per la casa.
Cilindre e règlas de la rotleta americana - 1837
França defend los casinos; lo jòc passa a las vilas d’aigas alemandas.
- 1841
Los fraires Blanc obtenon la concession de Bad Homburg.
François Blanc - 1843Bad Homburg
François e Louis Blanc dobrisson un casino dins la vila d’aigas alemanda e suprimisson lo zèro doble. Lo cilindre a zèro unic redutz l’avantatge de la casa de mitat e tira los jogaires lonh de las estacions rivalas.
Bad Homburg e los casinos termals - 1863Monte-Carlo
Amb lo jòc d’argent enebit dins tota l’Alemanha, Blanc repren lo casino en dificultat de Mónegue. Monte-Carlo ven la referéncia de la rotleta europèa; lo zèro unic n’es l’estandard.
La rotleta de Monte-Carlo - 1866
Dostoievski, Lo jogaire.
La Roulettenburg de Dostoïevski - 1868
Camin de fèrre de Niça a Monte-Carlo.
Lo casino de Monte-Carlo - 1869
Mónegue abolís l’impòst sul revengut.
- 1872
Prússia barra los casinos alemands.
Jogaires e tèsts
- annadas 1870
Labouchère fa conéisser a Londres lo sistèma d’anullacion.
Estrategia Labouchère a la rotleta - vèrs 1880Lo cilindre de Jagger
Joseph Jagger, un negociant en teissuts de Yorkshire, fa notar los resultats dels cilindres de Monte-Carlo e paria suls nombres que sortisson tròp sovent. Ganha una fortuna; lo casino desplaça sos cilindres, puèi los remplaça.
Joseph Jagger: l’estrategia de rotleta a Monte-Carlo - 1891L’òme que faguèt sautar la banca
Charles Wells vuèja de fichas una taula mantun còp en qualques jorns, çò que inspira la cançon de music-hall. Las enquèstas tròban pas cap de sistèma, pas que d’astre e, mai tard, d’escrocariá endacòm mai.
L’òme que faguèt sautar la banca - 1900
Pearson publica lo tèst del khi quadrat amb de donadas de tiradas de Monte-Carlo.
Tèst del khi quadrat - 1907
França torna legalizar los casinos dins las vilas d’aigas e de mar.
- 1913
26 negres d’aflat a Monte-Carlo.
Sofisme del jogaire - 1931
Nevada legaliza los jòcs de casino.
Los cilindres de rotleta de Las Vegas - annadas 1940
Ulam e von Neumann batejan lo metòde de Monte-Carlo.
- 1953
Fleming, Casino Royale: Bond paria sus doas dotzenas a la rotleta.
Estrategia James Bond a la rotleta - 1961
Thorp e Shannon bastisson lo primièr ordenador portable per la rotleta.
Ordenadors de rotleta - 1965
Dubins e Savage provan que lo jòc ardit es optimal dins los jòcs desfavorables.
- 1969
L’estudi de Thorp explica perqué cap de sistèma de paris pòt pas batre un jòc d’esperança negativa.
Mite: una estrategia de rotleta que ganha totjorn - 1977–81
Los ordenadors amagats dels Eudaemons en Nevada: jos lo braç en 1978, dins una sabata en 1981.
Los Eudaemons - 1985
Nevada fa dels aparelhs de prediccion un delicte. Bass publica The Eudaemonic Pie.
Las enganas a la rotleta
Lo jòc modèrne
- sègle XXDe las vilas d’aigas als ecrans
La rotleta part per Las Vegas amb lo zèro doble restablit, puèi cap a las taulas RNG en linha dins las annadas 1990 e cap als cilindres d’estudi difusats en dirècte dins las annadas 2000.
Rotleta europèa e rotleta americana - annadas 1990
La familha García-Pelayo explecha de cilindres biaissats prèp de Madrid; l’intrada lor es defenduda; los tribunals anullan l’interdiccion (2004).
Gonzalo García-Pelayo: lo sistèma de rotleta - 1996
Primièrs casinos en linha amb de rotleta RNG.
Rotleta en dirècte e rotleta RNG - 2003–06
Rotleta amb cropièr en dirècte difusada dempuèi d’estudis; Riga e Malta venon de centres.
Cossí fonciona la rotleta en dirècte - 2004
Una còla al Ritz ganha £1,3 milions en predisent la bòla; lo lasèr que se mencionava es pas jamai trobat; cap d’acusacion.
Jòc amb avantatge a la rotleta - 2005
Gambling Act britanic: licéncias completas pel jòc a distància.
La rotleta al Reialme Unit - 2012
Small e Tse publican la fisica de la prediccion a la rotleta.
Fisica del cilindre de rotleta - 2013
Nòu Jersey dobrís de casinos en linha reglamentats.
La rotleta als Estats Units - 2016
Rotleta de zèro triple sul Las Vegas Strip.
Rotleta amb zèro triple - 2018
L’interdiccion federala dels paris esportius als Estats Units es anullada; los estats legislan.
- 2021
Alemanha e los Païses Basses donan de licéncias pels jòcs de casino en linha.
La rotleta en Euròpa - 2026
Aqueste site: totas las datas çai sus, amb l’aritmetica.

L’unica linha que compta
En dos sègles e mièg, las probabilitats de la rotleta cambièron un còp en favor del jogaire (1843, un zèro levat) e dos còps contra el (l’agla dins las annadas 1800, lo zèro triple en 2016). Tot lo demai, los sistèmas, los ordenadors, los estudis, los lums, daissèt l’aritmetica ont Lablée l’aviá trobada: 36/n − 1 contra un cilindre amb una casèla de mai.
Questions
La de Pascal. Sas experiéncias amb de ròdas son realas; lo ligam amb la rotleta es tradicional.
Pendent lo sègle XIX; l’òrdre europèu emplegat uèi èra estandard a l’epòca de Monte-Carlo.
Probablament una data reglamentària. Lo cilindre es acabat.
Pausa umoristica

Dos sègles e mièg, una melhora, doas regressions, fòrça istòrias.
Fonts
- Schwartz, D. G. Roll the Bones: The History of Gambling.
- Kavanagh, T. M. Dice, Cards, Wheels: A Different History of French Culture.
- Bass, T. A. The Eudaemonic Pie.
- Thorp, E. O. “Optimal gambling systems for favorable games.”
- Chellel, K. “The Gambler Who Beat Roulette.”
- Shelley, R. Roulette Wheel Study.